U zarania ery nuklearnej grupa naukowców stworzyła Doomsday Clock jako symbol tego, jak blisko ludzkość znalazła się samozagłady. W 2026 roku wskazówki tego symbolicznego zegara ustawiono na 85 sekund do północy, co stało się najbardziej niebezpiecznym wskazaniem w całej historii jego istnienia. Poinformował o tym Bulletin of the Atomic Scientists, który powołał Zegar Zagłady już w 1947 roku – zaznacza redakcja rapowo.pl. Północ w tej koncepcji oznacza moment, w którym Ziemia staje się niezdatna do życia dla człowieka. W istocie nie chodzi o precyzyjną prognozę, lecz o alarmujący sygnał dla całego świata.
Dlaczego wskazówki ponownie przesunęły się do przodu
Jeszcze w ubiegłym roku zegar wskazywał 89 sekund do północy, co już wtedy uznawano za rekordowo niebezpieczny poziom. W latach 2023 i 2024 zatrzymał się na 90 sekundach, jednak brak realnych postępów zmusił naukowców do ponownej oceny sytuacji. Główne przyczyny to ryzyko nuklearne, kryzys klimatyczny, zagrożenia biologiczne oraz dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji bez odpowiednich regulacji. Eksperci zwracają też uwagę na masowe rozprzestrzenianie się dezinformacji i teorii spiskowych. Każde z tych zagrożeń jest groźne samo w sobie, lecz razem wzajemnie się potęgują.
„Ludzkość nie poczyniła wystarczających postępów w radzeniu sobie z egzystencjalnymi zagrożeniami, które zagrażają nam wszystkim” – powiedziała prezeska i CEO Bulletin Alexandra Bell.
Napięcia nuklearne i koniec kontroli zbrojeń
Przewodniczący Rady ds. Nauki i Bezpieczeństwa Bulletin, fizyk Daniel Holz, zwraca uwagę na gwałtowne zaostrzenie sytuacji międzynarodowej. Jak podkreśla, zamiast współpracy największe państwa stały się jeszcze bardziej agresywne i nacjonalistyczne. W 2025 roku nasiliły się konflikty zbrojne z udziałem krajów posiadających broń jądrową. Szczególny niepokój budzi wygaśnięcie ostatniego traktatu między USA a Rosją dotyczącego kontroli arsenałów nuklearnych. Po raz pierwszy od ponad pół wieku świat może pozostać bez jakichkolwiek ograniczeń w tej dziedzinie.
„To stwarza realne ryzyko niekontrolowanego wyścigu zbrojeń nuklearnych” – podkreślił Holz.
Nowe zagrożenia biologiczne i technologiczne
Poza zagrożeniem nuklearnym naukowcy ostrzegają także przed poważnymi ryzykami w obszarze biologii. Chodzi m.in. o eksperymenty z tzw. syntetycznym „życiem lustrzanym”, którego konsekwencji ludzkość nie jest jeszcze w stanie w pełni przewidzieć. Jednocześnie szybkie rozpowszechnianie narzędzi sztucznej inteligencji bez globalnych zasad potęguje problem dezinformacji. Utrudnia to walkę ze wszystkimi innymi kryzysami – od klimatu po bezpieczeństwo. Eksperci przyznają: świat wciąż nie jest przygotowany na połączone zagrożenia nowego typu.
Czym jest Zegar Zagłady i kto go ustala
Koncepcja Doomsday Clock powstała po II wojnie światowej w środowisku naukowców pracujących nad Projektem Manhattan. Początkowo zegar oceniał wyłącznie zagrożenie nuklearne, jednak od 2007 roku do obliczeń włączono również czynniki klimatyczne. Co roku czas na zegarze ustala rada ekspertów Bulletin przy udziale Rady Sponsorów, w której zasiadają laureaci Nagrody Nobla. Nie jest to urządzenie mechaniczne, lecz zbiorowa ekspercka ocena stanu cywilizacji.
Czy należy traktować ten zegar dosłownie
Sami twórcy podkreślają, że Doomsday Clock to raczej metafora niż precyzyjny pomiar. Część naukowców krytykuje go za upraszczanie złożonych procesów. Klimatolog Michael Mann uważa jednak, że mimo swoich niedoskonałości narzędzie to skutecznie przypomina społeczeństwu o kruchości współczesnego świata. Analitycy zwracają też uwagę, że przejście z „minut” na „sekundy” do północy jedynie odzwierciedla rzeczywistość. Ignorowanie tego sygnału staje się coraz trudniejsze.
Kiedy zegar był najdalej od północy
Historia zna również pozytywne przykłady. W 1991 roku wskazówki cofnięto aż do 17 minut przed północą po podpisaniu traktatu o redukcji strategicznych zbrojeń między USA a ZSRR. Pokazuje to, że decyzje polityczne mogą realnie zmniejszać globalne ryzyka. Dla przejrzystości – krótka tabela kluczowych momentów:
| Rok | Czas do północy | Powód |
|---|---|---|
| 1991 | 17 minut | Traktat o redukcji broni nuklearnej |
| 2023–2024 | 90 sekund | Suma globalnych kryzysów |
| 2026 | 85 sekund | Nasilenie zagrożeń nuklearnych, klimatycznych i technologicznych |
Jak ludzkość może „cofnąć czas”
Eksperci Bulletin są przekonani, że skoro to ludzie stworzyli te zagrożenia, są też w stanie je ograniczyć. Wymaga to skoordynowanych działań na poziomie globalnym, jednak roli pojedynczych osób nie należy lekceważyć. Dyskusja na trudne tematy pomaga walczyć z dezinformacją i wywierać presję na polityków. Przed poniższą listą warto zaznaczyć, że nawet drobne zmiany w zachowaniu mogą mieć efekt kumulacyjny.
- świadome podejście do zużycia energii i transportu;
- ograniczanie marnowania żywności i zużycia plastiku;
- wspieranie niezależnego dziennikarstwa i wiarygodnych źródeł informacji;
- udział w inicjatywach obywatelskich i dialogu społecznym.
„Bez faktów nie ma prawdy, a bez prawdy nie ma zaufania” – podkreśliła dziennikarka Maria Ressa, zwracając uwagę na znaczenie wspólnej rzeczywistości informacyjnej.
Czytaj także: jajka chronią przed chorobą Alzheimera – nowe badanie pokazuje spadek ryzyka o 47%.