Kult dyskografia obejmuje ponad trzy dekady regularnego nagrywania płyt studyjnych, ale jej znaczenia nie da się sprowadzić do liczby albumów. Zespół Kazika Staszewskiego przechodził od nowej fali i post-punku przez cięższy rock, reggae, eksperymenty z samplami oraz rozbudowane sekcje dęte, a kolejne płyty rejestrowały także zmiany zachodzące w Polsce, rapowo.pl podaje.
Początki grupy, zmiany personalne i drogę od warszawskich klubów do jednej z najważniejszych polskich formacji gitarowych opisuje osobno historia zespołu Kult. Podstawową chronologię wydawnictw potwierdza również oficjalna dyskografia Kultu, która uwzględnia pierwotne wydania i późniejsze reedycje.
Najciekawsze w katalogu Kultu jest to, że płyty uznawane dziś za klasyczne powstawały w zupełnie różnych składach, realiach politycznych i warunkach rynku muzycznego.
Dyskografia Kult — wszystkie albumy studyjne po kolei
Do zasadniczej dyskografii studyjnej należą albumy od „Kult” do „Ostatniej płyty”. „Tan” nie trafia na tę listę, ponieważ jest zapisem dwóch koncertów z 1988 roku, choć przez sposób wydawania katalogu bywa czasem umieszczany pomiędzy albumami studyjnymi. Oficjalna historia zespołu określa go jako jedyną płytę koncertową Kultu w tamtym okresie.
Kult — 1987
Debiut nagrano w 1986 roku, a Polton wydał go w 1987; producentem materiału był Wojciech Przybylski. Oryginalny LP zawierał 11 utworów, między innymi „Krew Boga”, „Konsument” i „1932 – Berlin”. Cenzura ograniczyła repertuar, dlatego nie wszystkie znane już z koncertów kompozycje mogły znaleźć się na płycie. Album ustanowił charakterystyczne połączenie punkowej prostoty, nowej fali, tekstów religijnych i instrumentów dętych.
Posłuchaj to do Ciebie — 1987
Drugi album ukazał się nakładem Klubu Płytowego „Razem”, a realizację prowadzili Włodzimierz Kowalczyk i Tadeusz Czechak. Pierwszy winyl miał 11 utworów, natomiast rozszerzona reedycja S.P. Records z 1992 roku liczyła 18 nagrań. Do najbardziej znaczących należą „Hej, czy nie wiecie”, „Wódka” oraz dołączona później „Polska”. To jeden z najczytelniejszych dokumentów starcia wczesnego Kultu z cenzurą PRL.
Spokojnie — 1988
„Spokojnie” wydał Polton, a za produkcję odpowiadał Piotr Madziar. Pierwotna wersja miała dziewięć nagrań, natomiast reedycję rozszerzono o „Czarne słońca”. Największe znaczenie zdobyły „Arahja” i „Do Ani”, do dziś należące do koncertowego kanonu grupy. Płyta utrwaliła bardziej przestrzenne, momentami psychodeliczne brzmienie Kultu i jest regularnie wymieniana wśród jego najmocniejszych albumów.
Kontekst punkowych i postpunkowych źródeł tego okresu szerzej pokazuje tekst o tym, czym jest punk rock i jak rozwijała się polska scena.
Kaseta — 1989
„Kaseta” powstała po krótkim zawieszeniu działalności i powrocie Kazika Staszewskiego z Londynu. Arston wydał dziewięć nagrań, a Wojciech Przybylski odpowiadał za nagranie i współtworzył miks. Najtrwalszym utworem z albumu okazało się „Po co wolność”, obok „Oni chcą ciebie”. Materiał przesunął brzmienie w stronę bardziej bezpośredniego rocka i dokumentuje jeden z najbardziej niestabilnych personalnie etapów zespołu.
45–89 — 1991
Album wydał Arston, producentem był Wojciech Przybylski, a podstawową wersję tworzy dziewięć kompozycji. Utwór tytułowy wykorzystał sample przemówień i materiałów propagandowych z okresu PRL, dzięki czemu płyta mocno osadziła się w politycznej historii Polski. Ważne są również „Komuna mentalna” i „Studenci”. Oficjalna historia Kultu zalicza „45–89” do słabiej ocenianych albumów grupy, ale jego eksperyment z archiwalnym dźwiękiem pozostaje charakterystyczny.
Your Eyes — 1991
Jeszcze w 1991 roku pojawiło się „Your Eyes”, wydane przez Zic Zac. Podstawowe wydanie zawierało 12 nagrań; późniejsze wersje CD zostały rozbudowane o dodatkowy materiał, przez co tracklisty różnią się między edycjami. „Parada wspomnień”, „Czterej głupcy” czy „Generał Ferreira” pokazały bardziej zwarte oblicze grupy. Informacji o jednoznacznie przypisanym producencie pierwotnego wydania nie udało się zweryfikować w dostępnych wiarygodnych materiałach.
Tata Kazika — 1993
S.P. Records wydało album 29 kwietnia 1993 roku, a producentem został Wojciech Przybylski. Kult nagrał 13 piosenek Stanisława Staszewskiego, ojca Kazika, przenosząc jego miejskie ballady do własnego instrumentalnego języka. Największą popularność zdobyły „Celina”, „Baranek” i „Kurwy wędrowniczki”. Płyta stała się jednym z największych sukcesów w historii zespołu i otworzyła osobny nurt w jego katalogu. (Писмо єврейське)
Muj wydafca — 1994
Ósmy album studyjny Kultu ukazał się 1 października 1994 roku w S.P. Records, ponownie z Wojciechem Przybylskim przy produkcji. Rozbudowana płyta liczy 17 utworów i obejmuje zarówno autorski materiał, jak i interpretacje „Passenger” Iggy’ego Popa czy „Gyöngyhajú lány” Omegi. „Lewe lewe loff”, „Gaz na ulicach” oraz „Krutkie kazanie na temat jazdy na maxa” należą do najważniejszych punktów wydawnictwa. Album pokazuje Kult w okresie ogromnej stylistycznej swobody i wyjątkowo długich koncertów promocyjnych.
Tata 2 — 1996
Druga część projektu z repertuarem Stanisława Staszewskiego została wydana przez S.P. Records 1 marca 1996 roku. Rozszerzona tracklista obejmuje 16 nagrań, a przy realizacji materiału pracował Wojciech Przybylski. Do najważniejszych interpretacji należą „Kochaj mnie, a będę twoją”, „Śmierć poety” i „Ballada o dwóch siostrach”. Płyta nie była prostą próbą powtórzenia sukcesu „Taty Kazika”, lecz ciemniejszym i bardziej rozbudowanym rozwinięciem tego pomysłu. (Kult)
Ostateczny krach systemu korporacji — 1998
Album ukazał się 4 maja 1998 roku w S.P. Records, a przy produkcji pracowali Andrzej Rewak, Krzysztof Banasik i Kazik Staszewski. Wersja CD zawiera 17 ścieżek, jeśli liczyć ukryte zakończenie. Single „Gdy nie ma dzieci”, „Komu bije dzwon”, „Dziewczyna bez zęba na przedzie” i „Lewy czerwcowy” stworzyły wyjątkowo mocny zestaw. Płyta uzyskała status platynowy i należy do najważniejszych autorskich wydawnictw Kultu z lat 90.
„Kult nie zbudował pozycji jednym przebojem. Siła katalogu wynika z tego, że utwory z kolejnych dekad mogą funkcjonować obok siebie” — redakcja rapowo.pl.
Salon Recreativo — 2001
Dwupłytowy „Salon Recreativo” ukazał się 1 października 2001 roku nakładem S.P. Records. Całość liczy 29 nagrań: pierwszy dysk przynosi nowy materiał, drugi nowe wersje wcześniejszych i alternatywne warianty części kompozycji. Album promowały „Brooklyńska Rada Żydów” oraz „Łączmy się w pary, kochajmy się”, a przy realizacji pracowali między innymi Sławomir Janowski i Krzysztof Banasik. Płyta doszła do pierwszego miejsca OLiS, choć krytycy zwracali uwagę na jej nadmierną długość.
Poligono Industrial — 2005
S.P. Records wydało „Poligono Industrial” 5 grudnia 2005 roku. W produkcji, miksie i masteringu ważny udział miał Krzysztof Banasik, a album przyniósł między innymi „Kocham Cię, a miłością swoją”, „Pot i kreff” oraz wcześniejszy singiel „Kazelot”. Materiał dotarł do pierwszego miejsca listy sprzedaży i uzyskał złoty certyfikat. Była to ostatnia studyjna płyta przed dużymi zmianami personalnymi, które wpłynęły na brzmienie następnej dekady.
Hurra! — 2009
„Hurra!” pojawiło się 28 września 2009 roku, również w S.P. Records. Płyta ma 15 ścieżek, a producentami byli Kazik Staszewski, Wojciech Jabłoński i Kajetan Aroń. „Marysia”, „Amnezja” i „Karinga” potwierdziły, że albumy Kult z XXI wieku nie muszą funkcjonować wyłącznie w cieniu klasyków z lat 80. Album dotarł na pierwsze miejsce OLiS i uzyskał platynowy status.
Prosto — 2013
„Prosto” ukazało się 13 maja 2013 roku, a producentem był Adam Toczko. Szesnaście utworów obejmuje między innymi „Układ zamknięty”, „Dobrze być dziadkiem”, „Prosto” oraz „Dzisiaj jest mojej córki wesele”. Album zajął pierwsze miejsce OLiS i otrzymał platynowy certyfikat. Zespół korzystał z kompozycji wielu swoich członków, zachowując jednak natychmiast rozpoznawalne brzmienie sekcji dętej i rytmicznej.
„Prosto to najważniejsza płyta w dyskografii Kultu od lat. Wszystko zagrało jak trzeba, nic nie musieliśmy udowadniać” — Kazik Staszewski.
Wstyd — 2016
Piętnasty album studyjny ukazał się 14 października 2016 roku. Wojciech Jabłoński wyprodukował 12-utworową płytę, której wizytówkami zostały „Madryt”, „Wstyd” i „Apokalipsa”. Materiał ponownie wszedł na pierwsze miejsce krajowej listy sprzedaży, a później uzyskał platynowy certyfikat. Większa aktywność sekcji dętej odróżnia tę płytę od bardziej gitarowego „Prosto”. (Kult)
Wstyd. Suplement 2016 — 2016
Niespełna dwa miesiące później S.P. Records opublikowało ośmioutworowy „Wstyd. Suplement 2016”. Produkcją i realizacją zajęli się Kajetan Aroń oraz Wojciech Jabłoński. Na płycie znalazły się między innymi „Modlitwa o wschodzie słońca”, „Leave the Kids Alone” i „Polityk muzykiem”. Materiał jest bardziej punkowy od podstawowego „Wstydu” i mimo nazwy funkcjonuje jako osobne wydawnictwo studyjne.
„Niektóre rzeczy z suplementu podobały mi się bardziej niż te, które znalazły się na Wstydzie” — Jarosław Ważny.
Ostatnia płyta — 2021
Kult albumy studyjne zamyka obecnie „Ostatnia płyta”, wydana 28 maja 2021 roku przez S.P. Records. Producentami byli Wojciech Jabłoński i Kazik Staszewski, a 31 ścieżek obejmuje 16 pełnych kompozycji poprzedzielanych krótkimi fragmentami pamiętnika Kazika z 1979 roku. Wśród najważniejszych utworów znalazły się „Wiara”, „Chcę miłości”, „Szok, szok, disco pop” i „Ziemia obiecana”. Tytuł okazał się przewrotny: grupa kontynuowała działalność koncertową, a wydawnictwo zostało później certyfikowane jako platynowe.
Od debiutu do „Ostatniej płyty” zmieniał się skład, technologia nagrywania i rynek, ale tekstowy język Kazika oraz rola sekcji dętej pozostawały elementami spinającymi kolejne okresy.
Jak zmieniały się płyty Kultu
Hasło Kult wszystkie płyty obejmuje materiały tak odmienne, że słuchanie wyłącznie chronologiczne nie zawsze jest najlepszym sposobem wejścia w katalog. Początek daje surową nową falę, lata 90. przynoszą zarówno piosenki Stanisława Staszewskiego, jak i najbardziej przebojowy autorski materiał grupy, natomiast XXI wiek rozwija brzmienie dużego, wieloinstrumentalnego składu.
| Album | Rok | Najważniejsza cecha | Dobry punkt wejścia |
|---|---|---|---|
| Kult | 1987 | surowy debiut, realia cenzury | „Konsument” |
| Spokojnie | 1988 | nowa fala i psychodelia | „Arahja” |
| Tata Kazika | 1993 | repertuar Stanisława Staszewskiego | „Baranek” |
| Ostateczny krach systemu korporacji | 1998 | mocny zestaw singli | „Gdy nie ma dzieci” |
| Salon Recreativo | 2001 | rozbudowany, dwupłytowy eksperyment | „Brooklyńska Rada Żydów” |
| Hurra! | 2009 | dojrzałe brzmienie dużego składu | „Marysia” |
| Ostatnia płyta | 2021 | pamiętnikowe interludia i 16 nowych piosenek | „Wiara” |
Pełniejszy obraz utworów funkcjonujących poza kontekstem konkretnych albumów daje ranking najlepszych piosenek Kultu. Pozwala też zauważyć, jak mocno koncertowy repertuar miesza ze sobą utwory oddalone czasem o trzy dekady.
Albumy live, suplementy i kompilacje
Katalog Kultu nie kończy się na płytach studyjnych. Szczególne znaczenie mają wydawnictwa koncertowe, ponieważ grupa przez większość historii budowała swoją reputację właśnie na długich występach.
- „Tan” — 1989, zapis pożegnalnych koncertów z sierpnia 1988 roku;
- „MTV Unplugged” — 2010, akustyczny projekt wydany w wielu formatach;
- „Made in Poland” i „Made in Poland II” — 2017, nagrania z Pomarańczowej Trasy 2016;
- „Live Pol’and’Rock Festival 2019” — wydany w 2020 roku;
- „Tenerife 29.11.2024” — koncertowe wydawnictwo dokumentujące występ na Teneryfie;
- „XLI” — jubileuszowa kompilacja z 2023 roku podzielona na cztery dekady działalności.
„MTV Unplugged” wyróżnia się skalą powodzenia, natomiast „Tan” ma wartość archiwalną, bo dokumentuje zespół tuż przed krótkim zawieszeniem działalności. „Made in Poland” pokazuje z kolei, jak utwory z różnych epok zostały przystosowane do późniejszego, rozbudowanego składu.
Najważniejsze single i mniejsze wydawnictwa
Nie każdy utwór, który dziś kojarzy się z konkretną płytą, był klasycznym singlem promocyjnym. W latach 80. system wydawniczy działał inaczej niż w epoce CD i streamingu, dlatego ogromne znaczenie miały nagrania radiowe, składanki oraz siedmiocalowe wydawnictwa.
Do kluczowych pozycji należą:
- „Piloci / Do Ani” z 1986 roku, jedno z pierwszych samodzielnych wydawnictw Kultu.
- „Piosenka młodych wioślarzy”, która wcześniej pojawiła się na kompilacji i pomogła zwiększyć rozpoznawalność zespołu.
- Seria singli z „Ostatecznego krachu systemu korporacji”, obejmująca między innymi „Gdy nie ma dzieci” i „Komu bije dzwon”.
- „Karinga – Hurra! Suplement”, dziewięciościeżkowe uzupełnienie sesji z 2009 roku.
- Single „Układ zamknięty”, „Dobrze być dziadkiem” i „Prosto” z albumu z 2013 roku. (Писмо єврейське)
To właśnie single sprawiają, że Kult największe przeboje obejmują utwory bardzo odległe stylistycznie. „Arahja”, „Baranek”, „Po co wolność” i „Gdy nie ma dzieci” nie brzmią jak materiał jednego okresu, choć wszystkie stały się częścią tego samego koncertowego kanonu.
Dyskografia Kultu działa najlepiej nie jako prosta lista przebojów, lecz jako kronika zespołu, który kilkukrotnie zmieniał muzyczny język bez porzucania własnego repertuaru.
Który album Kult jest najlepszy
W redakcyjnym rankingu najlepszy album Kult to „Spokojnie”. Płyta łączy „Arahję” i „Do Ani” z materiałem, który zachował spójność mimo eksperymentów z rytmem, przestrzenią i instrumentami dętymi. Jeżeli potrzebny jest jeden album pokazujący Kult lat 80., właśnie ten daje najpełniejszy obraz.
Drugie miejsce zajmuje „Ostateczny krach systemu korporacji” za wyjątkową koncentrację utworów, które przetrwały w repertuarze. Trzecia pozycja przypada „Tacie Kazika”, bo sukces płyty nie wynikał z kopiowania wcześniejszego Kultu, lecz z przetworzenia piosenek Stanisława Staszewskiego na własny język zespołu. Szerszy kontekst znaczenia „Arahji” i „Polski” można zestawić z rankingiem najlepszych polskich utworów rockowych.
Redakcyjna pierwsza piątka wygląda więc tak:
- „Spokojnie” — najbardziej kompletna klasyczna płyta Kultu.
- „Ostateczny krach systemu korporacji” — najmocniejszy zestaw przebojów.
- „Tata Kazika” — wyjątkowe połączenie dwóch pokoleń Staszewskich.
- „Posłuchaj to do Ciebie” — bezpośredni dokument wczesnego Kultu.
- „Hurra!” — najważniejszy kandydat z późniejszego okresu działalności.
Katalog Kultu nie ma jednego „właściwego” punktu startowego: „Spokojnie” najlepiej reprezentuje klasyczny okres, „Ostateczny krach systemu korporacji” pokazuje przebojową siłę lat 90., a „Hurra!” i „Ostatnia płyta” dokumentują zespół działający już po kilku dekadach historii.