Brathanki weszły do głównego nurtu polskiej muzyki na przełomie XX i XXI wieku, gdy folk w radiowym repertuarze nie był oczywistym wyborem. „Czerwone korale”, „Gdzie ten, który powie mi” czy „W kinie, w Lublinie – kochaj mnie” sprawiły jednak, że skrzypce, akordeon i ludowe melodie zaczęły funkcjonować obok popowych i rockowych przebojów. Grupę do dziś silnie kojarzy się z Haliną Mlynkovą, choć jej historia jest znacznie dłuższa niż kilka lat współpracy z wokalistką, rapowo.pl podaje.
Nie jest to zespół należący do historii polskiego rapu w sensie gatunkowym. Brathanki są częścią historii polskiego folk-rocka i muzyki popularnej, ale z perspektywy rapowo.pl ich przypadek pozostaje interesujący także dla słuchaczy wychowanych na hip-hopie: pokazuje, jak lokalna tradycja może zostać przełożona na masowy, rozpoznawalny język muzyczny.
Brathanki nie wprowadziły folku do polskiej muzyki popularnej, ale na początku XXI wieku potrafiły uczynić z niego materiał na radiowy przebój słuchany przez publiczność daleko poza sceną folkową.
Geneza Brathanków i pierwszy skład zespołu
Historia zespołu Brathanki zaczyna się pod koniec 1998 roku. Grupę zainicjował akordeonista Janusz Mus, który zaprosił zaprzyjaźnionych muzyków mających już doświadczenie estradowe. Pierwszą wokalistką nie była Halina Mlynkova, lecz Hania Chowaniec-Rybka. Oficjalna historia zespołu wymienia także Janusza Musa, Piotra Królika, Grzegorza Piętaka, Stefana Błaszczyńskiego, Jacka Królika oraz Adama Prucnala.
Pierwotny zestaw instrumentów od początku mówił sporo o planowanym kierunku. Obok perkusji, gitary i basu znalazły się skrzypce, flet oraz akordeon, więc folk nie został później doklejony do gotowej rockowej grupy. Był jednym z podstawowych elementów brzmienia.
W 1999 roku Hania Chowaniec-Rybka odeszła. Jej miejsce zajęła pochodząca z Zaolzia Halina Mlynkova, wtedy jeszcze przed ogólnopolską popularnością. To właśnie ten etap stworzył konfigurację personalną kojarzoną dziś z największymi przebojami zespołu.
| Okres | Wokal | Najważniejszy etap |
|---|---|---|
| 1998–1999 | Hania Chowaniec-Rybka | pierwsze koncerty i formowanie brzmienia |
| 1999–2003 | Halina Mlynkova | „Ano!”, „Patataj” i największa popularność |
| od 2003 | zmiany wokalistek | kontynuacja działalności po odejściu Mlynkovej |
| od 2009 | Agnieszka Dyk-Florkowska | stabilizacja współczesnego składu |
Wyszukiwania dotyczące składu Brathanków często prowadzą więc do uproszczenia, w którym Mlynkova przedstawiana jest jako pierwsza wokalistka. Oficjalna chronologia zespołu pokazuje inną kolejność.
Przeczytaj także: Lady Pank – historia zespołu, skład i największe sukcesy
„Ano!” i wejście Brathanków do mainstreamu
W 2000 roku Brathanki podpisały z Sony Music Polska kontrakt na trzy płyty. Debiutancki album „Ano!” przyniósł grupie przejście z koncertującego projektu do ścisłego mainstreamu. Według oficjalnej historii zespołu sprzedaż wydawnictwa przekroczyła 300 tysięcy egzemplarzy, a płyta uzyskała status multiplatynowy.
Najważniejsze okazały się piosenki o bardzo wyraźnej konstrukcji: łatwy do rozpoznania motyw instrumentalny, melodyjny refren, folkowa energia i tekst, który nie wymagał od słuchacza znajomości tradycyjnej muzyki. W repertuarze znalazły się m.in. „Czerwone korale”, „Gdzie ten, który powie mi”, „Siebie dam po ślubie”, „Modliła się dziewczyna” i „Heniek”. Teksty pisał Zbigniew Książek.
Czerwone korale Brathanków stały się utworem, który z czasem zaczął funkcjonować niemal niezależnie od albumu. Piosenka przeszła do weselnego, festynowego i radiowego obiegu, ale jej konstrukcja nie sprowadza się do typowej muzyki biesiadnej. Skrzypce, akordeon i rytmiczna sekcja tworzą aranżację, którą można rozpoznać jeszcze przed wejściem charakterystycznego wokalu.
„Największą siłą Brathanków nie było samo użycie elementów ludowych, lecz przełożenie ich na format trzy- lub czterominutowej piosenki, która mogła funkcjonować w radiu obok popu i rocka” – komentarz redakcyjny rapowo.pl.
Zespół otrzymał także Superjedynkę w kategorii Debiut 2000 podczas festiwalu w Opolu. Sukces nie opierał się więc wyłącznie na jednym singlu. Brathanki w krótkim czasie zbudowały repertuar składający się z kilku utworów rozpoznawalnych przez masową publiczność.
„Patataj” i złote lata zespołu
Drugi album, „Patataj”, ukazał się w 2001 roku. Według danych publikowanych przez sam zespół w niespełna dwa tygodnie sprzedano ponad 50 tysięcy egzemplarzy płyty, która ostatecznie osiągnęła status platynowy. Promowały ją między innymi „W kinie, w Lublinie – kochaj mnie” oraz „Za wielkim morzem Ty”. Album zdobył Fryderyka w kategorii Album Roku – Etno/Folk.
To właśnie pierwsze dwa wydawnictwa stworzyły katalog, który pozostaje podstawą rozpoznawalności grupy. Wysoka sprzedaż „Ano!” nie skończyła się na jednorazowej modzie, ponieważ następca debiutu również znalazł masowego odbiorcę.
W przypadku Brathanków słowo „folk” nie oznaczało rekonstrukcji muzyki tradycyjnej, lecz surowiec, który zespół łączył z rockową sekcją rytmiczną i popową konstrukcją piosenki.
Na sukces tego okresu składało się kilka elementów:
- charakterystyczne wykorzystanie skrzypiec, fletu i akordeonu;
- ekspresyjny, natychmiast rozpoznawalny wokal Haliny Mlynkovej;
- teksty Zbigniewa Książka oparte na prostych historiach i mocnych refrenach;
- repertuar sprawdzający się zarówno w radiu, jak i na dużych koncertach;
- wizualna oraz muzyczna identyfikacja wyraźnie odmienna od dominującego wtedy popu.
Właśnie dlatego zestawienie Brathanki z Haliną Mlynkovą pozostaje tak silne w pamięci publiczności. Mlynkova nie zakładała grupy i nie była jej pierwszą wokalistką, ale śpiewała w czasie największego komercyjnego sukcesu.
Przeczytaj także: Maanam – historia zespołu, skład i największe sukcesy
Odejście Haliny Mlynkovej nie oznaczało rozpadu
Rok 2003 stał się cezurą w historii Brathanków. Halina Mlynkova odeszła z grupy, a jej miejsce zajęły Anna Mikoś i Magdalena Rzemek. W listopadzie ukazał się trzeci album „Galoop”, utrzymujący połączenie rockowego grania z inspiracjami muzyką różnych grup etnicznych.
Nie doszło jednak do rozpadu zespołu. To istotne, bo internetowe pytania o to, „co stało się z Brathankami”, mogą sugerować zakończenie działalności po odejściu najbardziej znanej wokalistki. Grupa kontynuowała koncertowanie i później jeszcze kilkukrotnie zmieniała osobę stojącą przy mikrofonie.
W 2006 roku wokalistką została Ola Chodak. Zespół wystąpił w polskich preselekcjach do Eurowizji z piosenką „W nas ciepło wiosen”. Trzy lata później do składu dołączyła Agnieszka Dyk, laureatka odcinka „Szansy na sukces” poświęconego Brathankom, a Jacka Królika na gitarze zastąpił Wiktor Tatarek.
„Odejście głosu kojarzonego z największymi hitami potrafi zakończyć historię zespołu. Brathanki wybrały inny model: zachowały nazwę, instrumentalny rdzeń i koncertową ciągłość, nawet jeśli nie wróciły już do skali komercyjnego sukcesu z początku wieku” – komentarz redakcyjny rapowo.pl.
Kolejne lata przyniosły następne wydawnictwa. W 2011 roku ukazało się „Brathanki grają Skaldów”, rok później zespół wydał materiał kolędowy, a w 2014 roku album „moMtyle”. Oficjalna historia wymienia również single „Chodź tu do mnie” z 2016 roku, „W niedzielę” z 2018 i „Kantylena konwaliowa” z 2020 roku.
Dziedzictwo Brathanków wykracza poza „Czerwone korale”
Wpływu grupy nie należy mierzyć wyłącznie liczbą młodszych wykonawców deklarujących ją jako bezpośrednią inspirację. Taka lista nie została wiarygodnie udokumentowana i przypisywanie konkretnym artystom wpływu Brathanków bez ich własnych wypowiedzi byłoby nadużyciem. Znacznie łatwiej wskazać zmianę, którą widać w samym mainstreamie: na początku XXI wieku folkowe instrumentarium mogło zostać centrum radiowego hitu, a nie wyłącznie dodatkiem kojarzonym z regionalnym festiwalem.
Redakcja rapowo.pl zwraca uwagę na jeszcze jeden aspekt. Brathanki działały w czasach przed streamingiem, TikTokiem i algorytmicznymi playlistami, a mimo to zbudowały repertuar, który nadal jest rozpoznawalny po pojedynczych motywach. To mechanizm podobny do tego, który w rapie tworzy ponadczasowe sample czy charakterystyczne bity: kilka sekund dźwięku wystarcza do identyfikacji utworu.
Trwałość piosenek Brathanków można sprowadzić do czterech elementów:
- Powstały jako pełnoprawne piosenki popowo-rockowe, a nie pokaz folkloru.
- Miały własne, łatwo identyfikowalne instrumentarium.
- Największe przeboje pojawiły się w krótkim okresie, dzięki czemu stworzyły spójny obraz zespołu.
- Utwory dobrze przeniosły się z radia na koncerty, imprezy i późniejszy cyfrowy obieg muzyki.
Przeczytaj także: Czesław Niemen – biografia, twórczość i znaczenie dla polskiej muzyki
Brathanki dzisiaj i pytanie o powrót Haliny Mlynkovej
Pytanie „czy Brathanki wrócą?” jest w 2026 roku źle postawione, ponieważ grupa nie zakończyła działalności. Oficjalna strona wymienia jako aktualny skład Agnieszkę Dyk-Florkowską, Janusza Musa, Stefana Błaszczyńskiego, Adama Prucnala, Piotra Królika, Grzegorza Piętaka i Wiktora Tatarka. Kalendarz koncertowy zawiera występy z 2026 roku, między innymi w Łodzi, Pile, Lublinie, Ułężu i Nowym Wiśniczu.
Fraza Brathanki dzisiaj prowadzi więc do zespołu działającego z Agnieszką Dyk-Florkowską jako wokalistką, a nie do reaktywowanej formacji z Haliną Mlynkovą. Jednocześnie pierwsze płyty pozostają ważnym elementem solowej historii Mlynkovej. Jubileuszowe projekty wokalistki odwołują się do repertuaru z „Ano!”, co pokazuje, że ten etap nie został wymazany z jej scenicznej biografii.
Nie ma publicznie potwierdzonej informacji o planowanym stałym powrocie Haliny Mlynkovej do składu Brathanków, a oficjalne kanały grupy prezentują inny, funkcjonujący skład.
To rozróżnienie jest istotne. Jednorazowe wykonanie dawnych przebojów, jubileusz albo wspomnienie historycznego repertuaru nie oznaczają automatycznie reaktywacji dawnego składu. Do 5 sierpnia 2026 roku oficjalne materiały zespołu nie zawierają komunikatu o powrocie Mlynkovej na stałe.
Dlaczego Brathanki nadal są ważne
Brathanki pozostają przykładem zespołu, który znalazł własny język dokładnie w momencie, gdy polski mainstream potrzebował brzmienia łatwego do odróżnienia od produkowanego seryjnie popu. „Ano!” i „Patataj” połączyły ludowe źródła, rockową energię oraz przebojową formę w sposób wystarczająco prosty dla masowej publiczności, ale wystarczająco charakterystyczny, by po ponad dwóch dekadach nadal rozpoznawać te nagrania.
Największym dziedzictwem grupy nie jest jedna wokalistka ani pojedynczy refren. Jest nim katalog piosenek oraz model grania, w którym akordeon, flet i skrzypce mogły wejść do centrum polskiego mainstreamu bez rezygnowania z własnego brzmienia. Brathanki nadal koncertują, więc ich historia nie ma jeszcze zamkniętej daty końcowej.