Trzeci Wymiar historia to opowieść o jednej z najbardziej charakterystycznych formacji polskiego rapu, która zbudowała własny język, własną technikę i własną mitologię poza najprostszym podziałem na mainstream i podziemie. Grupa kojarzona z Wałbrzychem nie była projektem O.S.T.R.-a ani Onara, jak czasem błędnie pojawia się w uproszczonych opisach, lecz składem związanym przede wszystkim z Nullem, Szadem, Porkiem oraz DJ-ami obecnymi w historii 3W, rapowo.pl podaje.
Dla wielu słuchaczy Trzeci Wymiar oznaczał szybkie flow, gęste rymy, mroczniejszy klimat, techniczne popisy i teksty, które miały w sobie jednocześnie uliczny ciężar oraz ambicję wyjścia poza prostą publicystykę. Jak zauważa redakcja rapowo.pl, 3W było ważne dlatego, że pokazało inną drogę dla polskiego hip-hopu: mniej oczywistą, bardziej techniczną, często hermetyczną, ale dzięki temu bardzo rozpoznawalną. Jeśli ktoś chce szerzej zobaczyć kontekst tamtej sceny, dobrym punktem odniesienia jest tekst Co to jest rap? Historia i najważniejsi artyści, bo pozwala umieścić Trzeci Wymiar w szerszej opowieści o rozwoju gatunku.
Geneza Trzeciego Wymiaru
Trzeci Wymiar wyrósł z Wałbrzycha, czyli miasta, które w historii polskiego rapu nie było tak oczywistym centrum jak Warszawa, Katowice, Poznań czy Łódź. Właśnie ta lokalność stała się jednak częścią tożsamości grupy, bo 3W od początku brzmiało jak skład, który nie próbuje dopasować się do dominującego stylu większych ośrodków. W publicznych opisach historii zespołu pojawiają się Nullo, Szad i Pork jako najważniejsze rapowe filary formacji, a także DJ SPH oraz DJ Creon jako postacie związane z jej brzmieniem i sceniczną formą. Początki składu bywają datowane na koniec lat 90., a w różnych źródłach pojawiają się lata 1998 lub 1999, dlatego najbezpieczniej mówić o przełomie lat 90. i 2000. To był moment, kiedy polski rap wchodził w etap większej profesjonalizacji, ale nadal zachowywał silną więź z lokalnymi scenami, kasetami, pierwszymi legalami i środowiskową reputacją.
Dla Trzeciego Wymiaru bardzo ważne było to, że członkowie składu mieli wyraźnie odrębne osobowości, ale potrafili zbudować wspólny styl. Nullo, Szad i Pork nie brzmieli jak trzej wykonawcy przypadkowo ustawieni obok siebie, lecz jak raperzy, którzy rywalizują technicznie, uzupełniają się barwą i podbijają wzajemnie energię numerów. W ich rapie dużą rolę odgrywały wielokrotne rymy, szybkie nawijki, wewnętrzne zagęszczenia i charakterystyczne, czasem niemal labiryntowe prowadzenie wersów. To nie była muzyka najłatwiejsza do natychmiastowego nucenia, ale dla fanów techniki rapowej miała ogromną atrakcyjność. Trzeci Wymiar od początku budował reputację składu, którego trzeba słuchać uważniej niż tylko po refren.
Pierwsze nagrania i wejście do mainstreamu
Przed pełnoprawnym debiutem płytowym grupa funkcjonowała w obiegu środowiskowym, gdzie znaczenie miały nagrania krążące wśród fanów, lokalne występy i stopniowo rosnąca rozpoznawalność wśród słuchaczy zainteresowanych bardziej technicznym rapem. Przełomem okazał się album „Cztery pory rapu”, wydany w 2003 roku, który wprowadził Trzeci Wymiar do szerszej świadomości odbiorców. To właśnie ta płyta zbudowała pierwszy mocny punkt odniesienia dla fanów i pokazała, że wałbrzyski skład ma własną formułę. Album był długi, różnorodny, oparty na pomyśle czterech części klimatycznych i zawierał numery, które przez lata wracały w rozmowach o klasyce 3W. Wśród utworów z tego okresu szczególnie często wspominane są „Dla mnie masz stajla”, „Wiesz kto jest najszybszy w mieście?”, „Bez rapu byłbym nikim” czy tytułowe nawiązanie do czterech pór.
Debiut Trzeciego Wymiaru miał w sobie energię składu, który chciał od razu pokazać pełen zakres możliwości. Nie był to album minimalistyczny ani oszczędny, lecz raczej manifest: mamy technikę, mamy ambicję, mamy własne miasto i własne tempo. W czasach, gdy część sceny stawiała na surowy uliczny zapis, 3W dokładało do tego sprawność warsztatową i wielowarstwowe rymowanie. Dla jednych słuchaczy było to odświeżające, dla innych zbyt gęste, ale właśnie ta niejednoznaczność zbudowała legendę grupy. Trzeci Wymiar nie chciał być składem neutralnym.
Wejście do mainstreamu nie oznaczało w przypadku 3W całkowitego wygładzenia stylu. Zespół zachował charakter, który odróżniał go od bardziej radiowych projektów, a jednocześnie zaczął funkcjonować w szerszym obiegu legalnych wydawnictw. To ważne, bo polski rap początku lat 2000 bardzo szybko się różnicował. Obok nurtu ulicznego, osobistego, poetyckiego i imprezowego rosło zapotrzebowanie na wykonawców, którzy imponowali techniką. Trzeci Wymiar wszedł dokładnie w tę przestrzeń i przez lata pozostawał jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla fanów skomplikowanej nawijki.
Złote lata zespołu — albumy i sukcesy
Po debiucie Trzeci Wymiar nie zniknął w cieniu własnego pierwszego sukcesu. W 2006 roku ukazał się album „Inni niż wszyscy”, który już tytułem dobrze oddawał sposób, w jaki grupa chciała być postrzegana. 3W wzmacniało swój wizerunek składu osobnego, trudnego do prostego zaszufladkowania i przywiązanego do własnej techniki. W 2009 roku pojawili się „Złodzieje czasu”, projekt ważny również dlatego, że był związany z niezależną drogą wydawniczą i Labirynt Records. Później ukazały się „Dolina klaunoow” w 2012 roku oraz „Odmienny stan świadomości” w 2015 roku, czyli ostatni pełnoprawny album wydany pod szyldem Trzeci Wymiar.
| Rok | Album | Znaczenie dla historii 3W |
|---|---|---|
| 2003 | „Cztery pory rapu” | debiut, wejście do legalnego obiegu, fundament rozpoznawalności |
| 2006 | „Inni niż wszyscy” | umocnienie stylu, mocniejsza pozycja na scenie |
| 2009 | „Złodzieje czasu” | niezależniejszy etap, Labirynt Records, dojrzałość brzmienia |
| 2012 | „Dolina klaunoow” | bardziej konceptualny i mroczniejszy rozdział dyskografii |
| 2015 | „Odmienny stan świadomości” | ostatni album grupy, domknięcie długiego etapu twórczego |
Ta dyskografia pokazuje, że albumy Trzeciego Wymiaru układają się w dość spójną drogę od młodzieńczej demonstracji umiejętności do bardziej świadomego i zamkniętego świata. Zespół nie nagrywał płyt co rok, dlatego każda premiera miała większy ciężar i była traktowana przez fanów jako wydarzenie. Szczególnie ciekawy jest fakt, że 3W nie zrezygnowało z technicznego rdzenia, mimo że scena zmieniała się bardzo dynamicznie. W latach 2010. polski rap coraz mocniej skręcał w nowe brzmienia, trapowe inspiracje, popowe refreny i streamingową szybkość, a Trzeci Wymiar nadal pozostawał rozpoznawalny dzięki własnej formule. To właśnie wierność stylowi pomogła grupie zbudować kultowy status.
„Trzeci Wymiar nie był najprostszą bramą wejścia do polskiego rapu, ale dla wielu słuchaczy stał się szkołą techniki, gęstego rymowania i zespołowej rywalizacji na zwrotki” — komentarz redakcyjny.
Kryzys, rozpad i solowe drogi członków
Historia Trzeciego Wymiaru nie zakończyła się spokojnym zawieszeniem działalności po wspólnej decyzji artystycznej. Publicznie znane informacje wskazują, że w 2016 roku doszło do rozpadu składu, a sprawa była związana z napięciami między członkami zespołu. Szad w publicznych wypowiedziach mówił o różnicach charakterów i narastającym pęknięciu w relacjach, natomiast późniejsze medialne wymiany między byłymi członkami 3W tylko pokazały, że był to rozpad trudny i osobisty. Warto pisać o tym ostrożnie, bez rozgrzebywania prywatnych wątków i bez dopisywania niezweryfikowanych szczegółów. Dla historii muzycznej najważniejsze jest to, że po „Odmiennym stanie świadomości” klasyczna formuła Trzeciego Wymiaru przestała działać jako wspólny projekt.
Po rozpadzie członkowie składu rozwijali własne ścieżki. Szad kontynuował działalność solową, budując własny, mroczny i często bardzo intensywny język. Nullo, występujący także jako Nullizmatyk, rozwijał projekty solowe i aktywność wokół własnej marki. Pork Pores Porkinson również funkcjonował poza 3W, nagrywając materiały pod własnym szyldem. Taki rozpad miał dla fanów gorzki wymiar, bo Trzeci Wymiar był składem opartym na napięciu między trzema głosami, a nie tylko na nazwie. Kiedy te głosy przestały działać razem, sama legenda pozostała, ale nie mogła już być kontynuowana w naturalny sposób.
W rapie zespoły rozpadają się inaczej niż w rocku czy popie, bo słuchacze często bardzo mocno przywiązują się do chemii między konkretnymi MC. Jeśli trzech raperów przez lata buduje styl oparty na wymianie energii, technice i kontrastach osobowości, później trudno zastąpić jednego z nich bez zmiany całej konstrukcji. Trzeci Wymiar był właśnie takim składem: nie tylko nazwą, lecz układem głosów, flow i napięć. Dlatego rozpad 3W był dla fanów czymś więcej niż informacją organizacyjną. Był końcem pewnej formy rapowego dialogu.
Dziedzictwo Trzeciego Wymiaru
Dziedzictwo 3W najlepiej widać w tym, jak często zespół wraca w rozmowach o technice rapowej. Trzeci Wymiar nie był wyłącznie składem od klimatu czy pojedynczych hitów, lecz grupą, która dla wielu słuchaczy pokazała, jak daleko można pójść w rymowaniu, tempie i konstrukcji zwrotki. W czasach, gdy część odbiorców szukała w rapie przede wszystkim prostego przekazu ulicznego, 3W podnosiło poprzeczkę formalną. Nie znaczy to, że grupa była oderwana od rzeczywistości. Przeciwnie, wałbrzyski kontekst, osiedlowy ciężar i mroczniejsze obrazy pozostawały ważne, ale zostały podane w bardziej złożonej formie.
Najważniejsze elementy dziedzictwa 3W można uporządkować tak:
- rozwinięcie technicznego rapu w polskim mainstreamie i pół-mainstreamie;
- wzmocnienie pozycji Wałbrzycha na mapie polskiego hip-hopu;
- pokazanie, że zespół może opierać się na trzech mocnych osobowościach bez utraty wspólnego stylu;
- popularyzacja gęstych rymów, szybkich przejść i wielowarstwowego flow;
- stworzenie dyskografii, która nadal jest punktem odniesienia dla fanów starej szkoły;
- wpływ na słuchaczy ceniących warsztat bardziej niż czysto radiową przebojowość.
Dziedzictwo Trzeciego Wymiaru warto zestawiać z innymi klasycznymi składami polskiego rapu. Paktofonika zbudowała legendę wokół emocjonalnego ciężaru, Molesta Ewenement wokół ulicznej autentyczności, WWO wokół warszawskiego charakteru i klarownej formuły dwóch raperów oraz DJ-a. 3W dołożyło do tej mapy nacisk na technikę, gęstość i własny, wałbrzyski świat. Dlatego dobrym uzupełnieniem tej historii jest tekst Paktofonika — historia zespołu i dziedzictwo, bo pokazuje inną drogę do kultowego statusu. Warto też sprawdzić Molesta Ewenement — historia i dziedzictwo, aby zobaczyć, jak różne mogły być fundamenty polskiej sceny.
Czy Trzeci Wymiar może wrócić?
Pytanie o powrót Trzeciego Wymiaru wraca wśród fanów, ale na dziś trzeba je traktować bardzo ostrożnie. Nie ma publicznie potwierdzonej informacji, że klasyczny skład 3W ma wrócić z nowym albumem lub pełnoprawną reaktywacją. Po rozpadzie pojawiały się napięcia, solowe projekty i wypowiedzi, które raczej sugerowały osobne drogi niż gotowość do łatwego pojednania. Oczywiście w muzyce niczego nie można wykluczyć na zawsze, bo historia zna powroty po latach ciszy. Jednak w przypadku Trzeciego Wymiaru realny powrót musiałby oznaczać coś więcej niż jednorazowy numer czy sentymentalny gest.
Dla fanów najważniejsze pozostaje więc słuchanie dyskografii i śledzenie solowych działań byłych członków składu. Trzeci Wymiar jako marka nadal żyje w archiwalnych nagraniach, klipach, odsłuchach, komentarzach i pamięci ludzi, którzy wchodzili w polski rap przez „Cztery pory rapu”, „Innych niż wszyscy” czy „Złodziei czasu”. Jeśli kiedyś doszłoby do powrotu, musiałby on udźwignąć bardzo wysokie oczekiwania. Czasem legenda zostaje silniejsza właśnie dlatego, że nie próbuje na siłę odtwarzać dawnych układów. W przypadku 3W ta ostrożność wydaje się szczególnie ważna.
Przeczytaj także
Jeśli interesuje cię historia polskich składów hip-hopowych, sprawdź WWO — historia kultowego zespołu i jego dziedzictwo, bo to dobry przykład formacji o zupełnie innym, bardziej warszawskim rdzeniu. Warto przeczytać również Kaliber 44 — historia kultowego zespołu i jego dziedzictwo, aby zobaczyć, jak psychodeliczny i eksperymentalny język wpłynął na późniejsze pokolenia. Trzecim tekstem do kompletu jest Top 10 najlepszych polskich utworów rapowych wszech czasów, który pozwala umieścić 3W w szerszej rozmowie o klasyce gatunku.
Trzeci Wymiar pozostaje jednym z tych zespołów, które trudno opisać samą tabelą albumów. Owszem, chronologia jest ważna: Wałbrzych, przełom lat 90. i 2000., debiut „Cztery pory rapu”, kolejne płyty, niezależniejsza droga, „Odmienny stan świadomości” i rozpad po latach wspólnego działania. Jednak prawdziwa siła 3W leży w stylu, który był rozpoznawalny po kilku wersach. To była grupa dla słuchaczy, którzy lubili, gdy rap wymaga skupienia i nagradza uważność. Dlatego Trzeci Wymiar historia nadal przyciąga, bo opowiada nie tylko o jednym składzie, ale też o całym rozdziale polskiego hip-hopu, w którym technika, lokalność i charakter miały ogromne znaczenie.