Niedobór witaminy D i suplementy na wiosnę. Co naprawdę ma sens według lekarki

Witamina D od lat pojawia się w rozmowach o odporności, kościach i ogólnym zdrowiu, ale mimo rosnącej świadomości problem jej niedoboru w Polsce wcale nie znika, rapowo.pl podaje, powołując się nа medonet.pl.

Wręcz przeciwnie, wiele wskazuje na to, że niedobór witaminy D pozostaje zjawiskiem powszechnym, a część osób nadal sięga po suplement tylko okazjonalnie, bez regularności i bez sprawdzania składu innych preparatów. To właśnie ta nieregularność, a także błędne przekonanie, że słońce samo załatwi sprawę, mają według lekarki ogromne znaczenie. W praktyce wiele osób przez większą część roku pozostaje poniżej zalecanych wartości. To ważne, bo witamina D wpływa na organizm znacznie szerzej, niż często się sądzi.

Specjalistka medycyny rodzinnej przywołuje obserwację, która szczególnie mocno pokazuje skalę problemu. Badano kobiety w wieku 30–50 lat mieszkające na wsi, które nie spędzały całych dni w biurach, lecz regularnie pracowały przy ogródkach i miały kontakt ze słońcem. Badania wykonano pod koniec sierpnia, a więc po wielu miesiącach naturalnego nasłonecznienia. Mimo to nie udało się uzyskać ani jednego wyniku mieszczącego się w normie. To pokazuje, że niedobory witaminy D nie dotyczą wyłącznie osób prowadzących typowo „zamknięty” tryb życia.

„Nie uzyskaliśmy ani jednego wyniku w normie. Niedobory były różne: od niewielkich po bardzo głębokie” — relacjonuje lekarka Małgorzata Stokowska-Wojda.

To właśnie ten wniosek wybrzmiewa najmocniej. Sama ekspozycja na słońce nie zawsze wystarcza. A przypadkowa suplementacja „od czasu do czasu” zwykle nie rozwiązuje problemu.

Dlaczego niedobór witaminy D w Polsce jest tak częsty

Choć wiele osób łączy niedobór witaminy D głównie z zimą i krótkim dniem, lekarze zwracają uwagę, że sprawa jest bardziej złożona. Znaczenie mają nie tylko warunki pogodowe, ale też czynniki ograniczające wchłanianie i syntezę tej witaminy. Do takich elementów należą choćby filtry UV, które chronią skórę, ale jednocześnie mogą utrudniać naturalne wytwarzanie witaminy D. W efekcie nawet osoby aktywne i spędzające czas na zewnątrz niekoniecznie osiągają prawidłowe stężenia. To właśnie dlatego problem jest tak szeroki i nie dotyczy jednej, wąskiej grupy pacjentów. Wiele osób zakłada, że skoro wychodzi na spacer albo pracuje w ogrodzie, to nie musi myśleć o suplementacji.

Lekarka przypomina też, że podejście do suplementacji witaminy D zmieniało się na przestrzeni lat. Kiedyś często mówiło się głównie o najmłodszych dzieciach, dziś wiadomo już, że zapotrzebowanie rozwijającego się organizmu pozostaje istotne przez cały okres wzrastania. Oznacza to, że suplementacja może mieć znaczenie aż do 18. roku życia. Rośnie przecież nie tylko układ kostny, ale dojrzewają też różne układy narządowe, a rola tej witaminy jest wielokierunkowa. To ważna zmiana w myśleniu o profilaktyce zdrowotnej. Witamina D dla dzieci i młodzieży nie jest więc dodatkiem na krótki etap, ale elementem szerszej troski o rozwój.

Najważniejsze przyczyny powszechnych niedoborów to:

• nieregularna suplementacja
• błędne przekonanie, że samo słońce wystarczy
• stosowanie filtrów UV, które ograniczają syntezę
• zbyt rzadkie kontrolowanie własnych nawyków zdrowotnych
• przyjmowanie preparatów bez sprawdzania ich składu i dawek

Jaka dawka witaminy D jest uznawana za bezpieczną

Wokół dawek narosło sporo mitów, dlatego temat warto uporządkować. Jak podkreśla lekarka, bezpieczna dawka witaminy D do 4000 IU na dobę uznawana jest za bezpieczną nawet przy całorocznym stosowaniu. To oznacza, że wiele osób niepotrzebnie obawia się regularnej suplementacji, chociaż w rzeczywistości ryzyko przedawkowania przy takim poziomie nie jest typowym problemem. Z drugiej strony nie warto samodzielnie eksperymentować z bardzo wysokimi porcjami. Szczególnej uwagi wymagają osoby z nadwagą lub otyłością, ponieważ w ich przypadku zapotrzebowanie może być większe. Nadal jednak mówimy o suplementacji rozsądnej, a nie przypadkowej.

Ryzyko pojawia się wyraźniej dopiero przy znacznie wyższych dawkach. Lekarka zaznacza, że przedawkowanie witaminy D staje się realnym zagrożeniem dopiero wtedy, gdy pacjent przyjmuje około 10 000 IU dziennie lub więcej. Objawy nadmiaru nie są bardzo charakterystyczne, co dodatkowo utrudnia rozpoznanie problemu. Mogą to być osłabienie, nudności, bóle brzucha, bóle głowy i brak energii. Ponieważ podobne sygnały pojawiają się też w wielu innych sytuacjach zdrowotnych, nadmiar tej witaminy nie zawsze od razu przychodzi na myśl. Właśnie dlatego zbyt wysokie dawki powinny być stosowane ostrożnie.

„Przy takim dawkowaniu, nawet stosowanym przez cały rok, nie jesteśmy w stanie doprowadzić do przedawkowania” — wyjaśnia Małgorzata Stokowska-Wojda, odnosząc się do dawki do 4000 IU dziennie.

W praktyce problemem częściej okazuje się niedobór niż nadmiar. Ale to nie znaczy, że można łykać wszystko bez czytania etykiet. Właśnie tutaj wiele osób popełnia prosty, a kosztowny błąd.

Jak wybrać preparat z witaminą D i na co uważać w aptece

Pacjenci często pytają, czy lepiej kupić lek z witaminą D, czy zwykły suplement diety. Według lekarki pewniejszym rozwiązaniem jest preparat o statusie leku, ponieważ taki produkt przechodzi dokładniejsze badania przed dopuszczeniem do obrotu i podlega późniejszej kontroli. Oznacza to, że deklarowana ilość substancji czynnej powinna rzeczywiście odpowiadać temu, co znajduje się w kapsułce czy tabletce. W przypadku odchyleń dana seria może zostać wycofana. To daje pacjentowi większą przewidywalność. W przypadku suplementów sytuacja jest znacznie mniej rygorystyczna.

To jednak nie wszystko. Witamina D pojawia się dziś w ogromnej liczbie produktów, często reklamowanych jako preparaty „na serce”, „na odporność”, „na stawy” czy „na urodę”. Jeśli ktoś kupuje kilka takich środków jednocześnie, a do tego dokłada osobny preparat z witaminą D, bardzo łatwo nieświadomie przekroczyć bezpieczną ilość. To jeden z ważniejszych problemów, na które zwraca uwagę lekarka. Zamiast pomagać organizmowi, można wtedy narobić sobie kłopotu. Dlatego czytanie składu suplementów powinno być nawykiem, a nie wyjątkiem.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie:

• czy preparat ma status leku, czy suplementu diety
• jaka jest dokładna dawka witaminy D
• czy ta sama witamina nie pojawia się już w innych przyjmowanych produktach
• czy wybieramy formę wygodną do regularnego stosowania
• czy nie kupujemy kilku środków „na wszystko”, które dublują skład

„Warto sprawdzać skład, zwłaszcza że Polska jest krajem, w którym sprzedaje się najwięcej suplementów diety w całej Europie” — podkreśla lekarka.

Jeśli chodzi o postać preparatu, rozmówczyni zaznacza, że zwykle nie ma ona kluczowego znaczenia. U najmłodszych dzieci praktyczniejsze będą krople z witaminą D, ponieważ kapsułka lub tabletka może być trudniejsza do podania. Dla dorosłych ważniejsza od formy jest regularność suplementacji. To właśnie konsekwencja, a nie marketingowe hasła na opakowaniu, ma tutaj największe znaczenie.

Kiedy suplementacja ma sens, a kiedy staje się modą

Lekarka podkreśla wyraźnie, że nie każda modna kapsułka jest potrzebna. W jej ocenie suplementacja witamin jest dziś często przeceniana, a wiele osób sięga po kolejne preparaty bardziej pod wpływem reklamy niż realnej potrzeby zdrowotnej. W przypadku ludzi zdrowych, dobrze odżywiających się i niemających problemów z przewodem pokarmowym, rutynowe łykanie wielu środków „na wzmocnienie” zwykle nie ma większego uzasadnienia. Wyjątkiem pozostaje właśnie witamina D, której niedobór jest wyjątkowo częsty. Poza nią decyzje o dodatkowych preparatach powinny wynikać z konkretnej sytuacji. Inaczej łatwo wejść w schemat kupowania wszystkiego, co ma obiecującą etykietę.

Ważne są jednak indywidualne wyjątki. Lekarka wskazuje choćby dzieci, które okresowo nie chcą jeść warzyw, albo dzieci, które nie jedzą mięsa, a przez to mogą potrzebować dodatkowego żelaza. Suplementacja bywa też uzasadniona u osób z chorobami przewodu pokarmowego, szczególnie po operacjach jelit, kiedy wchłanianie składników odżywczych jest zaburzone. To jednak nie jest argument za tym, by każdy pacjent automatycznie sięgał po zestaw kilku przypadkowych preparatów. Tu potrzebne jest dopasowanie do sytuacji zdrowotnej. Suplementacja na wiosnę nie powinna być odruchem, ale decyzją opartą na realnych potrzebach.

Nie każda tabletka oznacza zdrowie. Czasem więcej daje dobrze ułożona dieta niż pięć kolorowych opakowań z apteki. To właśnie ten umiar lekarka podkreśla najmocniej.

Nie tylko witamina D. Co jeszcze według lekarki rzeczywiście warto rozważyć

W swojej wypowiedzi ekspertka wskazuje jeszcze jeden składnik, który jej zdaniem rzeczywiście warto brać pod uwagę szerzej, czyli magnez. Jak tłumaczy, głównym jego źródłem jest woda, ale ta dostępna na co dzień pokrywa zapotrzebowanie tylko częściowo. Oczywiście magnez znajduje się też w jedzeniu, jednak nie zawsze dieta realnie dostarcza go tyle, ile potrzeba. Lekarka dodaje, że magnezu nie da się doustnie przedawkować w taki sposób jak niektórych innych substancji, bo organizm po prostu nie wchłonie więcej, niż może. To sprawia, że właśnie ten pierwiastek jej zdaniem ma mocniejsze uzasadnienie niż wiele modnych produktów „na odporność”. Co ważne, to również wyraźnie odróżnia rozsądną suplementację od zakupów napędzanych reklamą.

Ekspertka odnosi się też do kwasów omega-3 oraz preparatów „na odporność” reklamowanych szczególnie rodzicom. Zaznacza, że omega-3 mają sens u osób z chorobą niedokrwienną serca, ale profilaktyczne stosowanie ich przez zdrowe osoby „na wszelki wypadek” nie ma według niej mocnego potwierdzenia. Jeszcze ostrzej ocenia różne środki sprzedawane jako produkty wzmacniające odporność dzieci. Według przytoczonej opinii, poza witaminą D3 oraz jednym konkretnym preparatem na receptę, wiele takich produktów nie ma potwierdzonego działania. To oznacza wydatek, który często nie przekłada się na realną korzyść. I właśnie tu wielu rodziców wpada w marketingową pułapkę.

„Suplementacja ma sens wtedy, kiedy wynika z realnej potrzeby, a nie z reklam” — podsumowuje Małgorzata Stokowska-Wojda.

Na koniec warto zapamiętać jedną rzecz: problemem większości osób nie jest brak dostępu do suplementów, lecz brak systematyczności i brak kontroli nad tym, co naprawdę trafia do organizmu. Niedobór witaminy D pozostaje powszechny, mimo że wiedza na jej temat jest dziś większa niż kiedyś. Rozsądna suplementacja, sprawdzanie składu preparatów, wybieranie sprawdzonych produktów i unikanie przypadkowego dublowania dawek to najprostsza droga, by nie działać chaotycznie. A jeśli pojawiają się wątpliwości, najlepszym punktem odniesienia nadal pozostaje lekarz, a nie reklama.